Ընթերցել (բայ)

Մակդիր․ Գործողություն է՝ վերաբերող տեքստի կարդալուն կամ իմանալուն։

Բացատրական բառարանից (ՀԲԲ, Հրանուշ Խառատյան և այլք)՝
Ընթերցել — բարձրաձայն կարդալ որևէ գրվածք, սովորաբար՝ գրական ստեղծագործություն, նամակ, խոսք, դաս և այլն։
Օրինակ՝

• Ուսուցիչն ընթերցեց նոր պատմվածքը։

• Ընթերցողը լռությամբ կլանում էր գրքի բովանդակությունը։

Արմատը — «թերթ» (հնարավոր արմատական կապ «թերթելու» հետ)։
«Ընթերցել» ձևով հանդես է գալիս գրաբարյան շերտում, որպես գրավոր գրական լեզվին պատկանող բայ։

Ընթեռնելի (ածական)

Մակդիր․ Նշանակում է՝ այն, ինչ հնարավոր է ընթերցել, կարդալ։
Այսինքն՝ հեշտ կարդացվող, հասանելի բովանդակությամբ կամ տեսանելի տառերով։

 Բացատրություն՝
Ընթեռնելի — այն, ինչը հնարավոր է ընթերցել. ընթեռնելի տեքստ, ընթեռնելի ձեռագիր։

 Օրինակներ՝

• Նրա ձեռագիրն ընթեռնելի չէ։

• Այս գրքի լեզուն շատ ընթեռնելի է։

Կառուցվածք՝ բայ + -ելի մասնիկ → ընթերցել + ելի → ընթեռնելի (գրաբարյան ձև)

📖 Ընթեռնուլ (բայ, գրաբարյան ձև)

Մակդիր․ Սա գրաբարի ձևով բայ է՝ նշանակում է «կարդացվել» (տրվել ընթերցման), օգտագործվում է հիմնականում միշակազմ ու անցյալ ձևերով։

Բառարանային բացատրություն՝
Ընթեռնուլ — անցյալ կատարյալ սեռում կարող է ունենալ պասիվ իմաստ՝ «ընթերցված լինել»։
Օրինակ՝

• Գրքույկն ընդամենը մի անգամ էր ընթեռնուլ։

• Բանաստեղծությունը արդեն ընթեռնուլ էր հրապարակավ։

Շեշտը՝ ըն-թեռ-նուլ

Եռանկյան երկու կողմերի միջնակետերը միացնող հատվածը կոչվում է այդ եռանկյան միջին գիծ:

Միջին գիծը զուգահեռ է եռանկյան կողմերից մեկին և հավասար է նրա կեսին:

EF∥AC

EF=AC/2

Առաջադրանքներ․

1)RS -ը ABC եռանկյան միջին գիծն է՝ R∈AB, S∈AC: Ընտրիր ճիշտ տարբերակը`

ա)RS∥BC

բ)RS⊥AB

գ)երկուսն էլ ճիշտ են

2)KLM եռանկյան մեջ տարված է GH միջին գիծը, ընդ որում՝ G∈KL, H∈KM: GH միջին գծի վերաբերյալ, ո՞ր պնդումն է ճիշտ: Ընտրիր ճիշտ պատասխանը:

ա)GH∥LM

բ)GH⊥LM

գ)երկուսն էլ ճիշտ են

3)Եռանկյան կողմերը հավասար են 6 սմ, 8 սմ, 10 սմ: Գտեք այն եռանկյան պարագիծը, որի կողմերը տրված եռանկյան միջին գծերն են:

RS = 10 / 2 = 5
SD = 8 / 2 = 4
RD = 6 / 2 = 3

4)LMN եռանկյան մեջ GH-ը միջին գիծ է՝ G∈LM, H∈LN: Միջին գծի  վերաբերյալ, ո՞ր պնդումն է ճիշտ: Ընտրիր ճիշտ պատասխանը:

ա)GH=MN/2

բ)GH=2MN

գ)երկուսն էլ ճիշտ են

5)Ուռուցիկ քառանկյան անկյունագծերը հավասար են 12 մ և 16 մ: Գտեք այն քառանկյան կողմերը, որի գագաթները տրված քառանկյան կողմերի միջնակետերն են:

Պատ․ 6 մ և 8 մ

1..Փակագծերում տրված բայերը անհրաժեշտ քերականական ձևերով գրի՛ր կետերի փոխարեն։

1․ Հեռացող մեքենայի լուսամուտից երևացին մոտակա բնակավայրերի լույսերը, որոնք մի պահ անհետացան թանձրացող խավարում, ապա առկածեցին։ (երևալ, անհետանալ, առկայծել)

2․ Շենքի բակում մարդիկ զբոսնում էին, երեխաները, ճոճանակների վրա նստած, օրորվում էին, իսկ մեղմ քամին բերում էր մոտակա սարերի զովությունը։ (օրորել, զբոսնել, բերել)

3․ Վարպետը վերցրեց հաստոցը, անջատեց նոր պատրաստած դետալը և համեմատեց գծագրի հետ՝ երբեմն ինչ-որ չափումներ անելով։ (վերցնել, անջատել, համեմատել)

4․ Դաշնակահարի մատները սահեցին ստեղների վրայով, և դահլիճը ողողվեց հոգեպարար մի երաժշտությամբ, որն ալեկոծեց ունկնդիրների հոգիները։ (ալեկոծել, ողողել, սահել)

5․ Ճամփեզրի խոտերի միջից հանկարծ մի աղվես հայտնվեց, որն անցավ ճանապարհի մյուս կողմն ու անհետացավ թփուտներում։ (անցնել, անհետանալ, հայտնվել)

2.Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հականշային 10 զույգ։
Աշխատասեր, ամպամած, ծույլ, գրագետ, երկչոտ,  գագաթ, օրինական, անջրդի, ապօրինի, նոսր, ողորկ, արատավոր, խորդուբորդ, ջրարբի, համարձակ, ջինջ, տգետ,  ստորոտ, թանձր, անբասիր։

• Աշխատասեր — Ծույլ

• Գրագետ — Տգետ

• Երկչոտ — Համարձակ

• Օրինական — Ապօրինի

• Անջրդի — Ջրարբի

• Նոսր — Թանձր

• Ողորկ — Խորդուբորդ

• Արատավոր — Անբասիր

• Գագաթ — Ստորոտ

• Ամպամած — Ջինջ

3.Ավելորդ բառերը գտի՛ր  և նախադասությունները ուղղի՛ր:
Միջոցառմանը իր մասնակցությունը բերեց նրանց առաջնորդը — Միջոցառմանը մասնակցեց նրանց առաջնորդը։
Կարմիր գույնի զգեստը քեզ շատ է սազում — Կարմիր զգեստ ՛շատ քեզ սազում է։
Ոսկեծամ մազերով մի աղջիկ գալիս է ջրի — Ոսկեծամ մի աղջիկը գալիս է ջրի։
Մոտենում է աղջկա մոտ և տեսնում, որ մի վիշապ, գլուխը նրա ծնկներին, քնել է — Մոտենում աղջկան և տեսնում վիշապ գլուխը ծնկներին քնած։
Ու անմիջապես սիրահարվել էր այդ աղջկա վրա — Անմիջապես սիրահարվել այդ աղջկան։
Այլևս դու էլ չես երգելու — Դու չես էլ երգելու
Գառնուկները հոտոտում էին հողի բույրը — Գառնուկներ հողն էին հոտոտում։

4..Փակագծերում տրված բառերից ընտրի՛ր ճիշտ բառաձևը  տվյալ նախադասության համար։
1. Կարևոր միջոցներ ձեռնարկելու (փոխարեն, փոխանակ) ռուսական դիվանագետները փոքրիկ միջոցներ ձեռնարկեցին։
2. Վախվխելով մոտ գնացի ու (դողդոջուն, դողդոջյուն) ձեռքերով հանեցի ծրարը։
3. Այս առասպելական հերոսի մասին բազմաթիվ (ավանդույթներ, ավանդություններ) են ստեղծվել:
4. Այդ դեպքից հետո նրա հոգում մի տեսակ դառնության (զգացում, զգացմունք) էր մնացել:
5. Խոսքը (վերաբերում, վերաբերվում) է 5–րդ դարի հայ պատմիչների գործերին:
6. Գեղագիտությունը (հասկացություն, հասկացողություն) է տալիս գեղեցիկի մասին:
7. Չկարողանալով դիմադրել թշնամու հարձակումներին՝ բերդի փոքրիկ կայազորը (տեղի տվեց, տեղիք տվեց)։
8. Այդ մասին ասվել է (բազմիցս, բազմիցս անգամ):
9. Ծնողներիդ (հանդիպելուց, հանդիպելիս) չմոռանաս ասել այդ մասին։
10. Երեխան իր ծնողների հետ դուրս (եկավ, եկան) զբոսանքի։
11. Ոչ միայն չէր սովորել դասերը (այլ, այլև) դասի տեղն էլ չգիտեր։

5.Տրված համանուններով կազմել նախադասություններ։

1. սեր (կաթի երեսի թանձր շերտ). սեր (զգացմունք)
Սեր կաթի երեսի թանձր շերտի նման փափուկ և ջերմ զգացմունք է, որը պատում է մարդկանց։

2. կետ (կետանիշ, գծի հատվածի սահման). կետ (ջրային կաթնասուն կենդանի)
Կետը ինչպես մի կետիկ լինի անսհման հրաշալի օվկյանոսի մեջ։

3. քանոն (ձողաշերտ՝ չափելու և ուղիղ գծելու համար). քանոն (երաժշտական գործիք)
Ես այսօր քանոնով չափեցի իմ երաժշտական գործիք է։

4. դող (մարմնի սարսուռ). դող (անվին անցկացվող ռետինե շրջանակ)
Երբ ես իմ հայրիկի հետ գնացել էի անտառ նրա մեքենայի անվադողերը սկսեցին դողալ այնտեղի վերելքից։

5. տոն (ձայնաստիճան). տոն (նշանավոր իրադարձության նվիրված հանդիսավոր օր)
Տոնըդ մի բարձրացրու այս տոն օրով։

6.Երբ որևէ ստեղծագործության մասին ասում են, որ այն հեղինակի կարապի երգն է, նկատի ունեն, որ դա նրա՝
Ա. առաջին ստեղծագործությունն է
Բ. հասուն տարիքի ստեղծագործությունն է
Գ. սիրահարված շրջանի ստեղծագործությունն է
Դ. վերջին ստեղծագործությունն է
Ե. լավագույն ստեղծագործությունն է

7.Ո՞վ կհանդիպի, ո՞վ կբարևի,
Ո՞ւմ հոգեհամբույր խոսքը կլսեմ:
Ո՞ւմ ուրախացած դեմքը կարևի՝
Բարեկամաբար հրճվանքով վսեմ:
Ո՞ր բառն իր հոմանիշը չունի բերված քառատողում:

• վսեմ — հոմանիշ ունի (վեհ, բարձր)

• նսեմ — ունի (անարժեք, ցածր)

• ցնծություն — ունի (ուրախություն, հրճվանք)

• երես — ունի (դեմք)

• ցնծալ — չունի հոմանիշ այս կոնտեքստում

8..Բերված բառազույգերը, բացի մեկից, կազմվել են որոշակի օրինաչափությամբ: Ո՞րը չի համապատասխանում օրինաչափությանը:

• լռիկ-մնջիկ — հոմանիշային, տրամաբանական զույգ

• պստիկ-մստիկ — հնչյունային զույգ

• թելիկ-մելիկ — հնչյունային զույգ

• ծուռտիկ-մուռտիկ — հնչյունային զույգ

• չալիկ-մալիկ — նմանություն չկա, ոչ տրամաբանական, ոչ հնչյունային

9.Տրված բառակապակցություններից ո՞րը կարող է գործածվել «փոքրիկ» իմաստով:
Ա. մի գլուխ Բ. մի մատ Գ. մի թարթիչ Դ. մի հոնք Ե. մի վիզ

10.Ո՞ր նախադասությունը չունի ավելորդ բառ:
Ա. Շուշանը հնարավորինս չափով ջանք գործադրեց:
Բ. Այս շաբաթ զբաղված եմ, ուստի չենք հանդիպի:
Գ. Տանձենու ծառը ծաղկել է:
Դ. Երևանը հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքը:
Ե. Ուսուցչուհին բազմիցս անգամ հիշեցրեց առաջադրանքի մասին:

11.. Տրված անուններից որո՞նք կարող են հասարակ գոյական լինել:
Պարգև, Շանթ, Վարդ, Տարոն, Շուշան, Գոռ, Անի, Արարատ, Հասմիկ, Արփի, Նահապետ, Սասուն, Հայրապետ, Մասիս, Նվեր,

• Պարգև — նվեր

• Վարդ — ծաղիկ

• Շանթ — կայծակ

• Նվեր — նվիրել

• Հայրապետ, Նահապետ — ընտանիքի մեծ, կրոնական կարգավիճակ

12. Ո՞ր բառերում ք-ն ածանց չէ:
Վաճառք, միտք, ելք ,սլաք, ոտք,  աչք, հավաք, հանք, բերք, քաղաք, ձեռք։

Вопросы:

-Где жили соплеменники главного героя, какими они были в начале произведения?
Соплеменники главного героя жили в старом гремучем лесу, в начале произведения они были веселые, смелые, сильные люди.

-Почему они оказались вытесненными в глубь леса? Какие были перед ними две дороги? Выбрали ли они какую-то из дорог?
Их вытеснили другие племена. Там было две дороги назад где были сильные и злые враги, другая вперëд, там стояли
Большие деревья.

-Какие чувства стали закрадываться в их души от тоскливых дум?
Они думали иди и сражается насмерть но у них были заветы и они не могли умереть.

-Почему Данко решил помочь соплеменникам? Как именно?
Потому что он не терял веру и хотел помочь своим братьям.

-Что сделал он, когда люди потеряли веру и надежду выбраться из дремучего леса? Почему он так поступил?
Он сказал что они сами велели ему пут указывать и что сказал что они нечего не сделали что бы выбраться из леса.

-Сумели ли люди выбраться из леса
Они смогли выберется из леса с помошю Данко.

-Что произошло с Данко и с его сердцем?
Данко умер изо того что вырвал из груди сердца свое а люди даже не поблагодарили за их спасение и даже затоптали сердце

Աշխատանքի նպատակ

Հաշվել ջրում ընկղված մարմնի վրա ազդող Արքիմեդյան ուժը և փորձով ստուգել ստացված արդյունքը

Ρ1(Մարմնի կշիռը ջրում)
Հտեևյալ բանաձևով որոշեցի Արքիմեդյան ուժը։ Չափագլանում գտնվող ջուրը, որը ընկղմված մարմնի ծավալի չափն է լցրեցի ուժացափից կախված։ երբ, որ լցրեցի բաժակի մեջ հասկացա, որ Արքիմեդի ուժը հավասար է իր ծավալով դուրս մղված հեղուկի կշռին։

1․Ո՞րն է հեղուկում արքիմեդյան ուժի առաջացման պատճառը։
Հեղուկում Արքիմեդյան ուժը առաջանում է քանի որ հեղուկը տարբեր խորություններում տարբեր ճնշում է գործադրում մարմնի վրա։

2․Ի՞նչ մեծություններից է կախված արքիմեդյան ուժը։
հեղուկի խտությունից (ρ)
մարմնի խեղդված հատվածի ծավալից (V)
անկման արագացումից (g)

3․Ձևակերպել Արքիմեդի օրենքը
Արքիմեդի օրենքը ասում է մարմինը որը ամբողջությամբ կամ մասամբ գտնվում է հեղուկում կամ գազում գործածվող լցոնային ուժը հավասար է հեղուկի (կամ գազի) կողմից (խեղդված) ծավալի քաշին։

Բանաձևով

FA = pgV

​FA — Արքիմեդյան ուժ

ρ — հեղուկի խտություն

V — մարմնի խեղդված ծավալ

g — ծանրության արագացում

4․Ո՞ր դեպքում է մարմինը

ա) խորասուզվում հեղուկում
բ) լողում նրա ներսում
գ) լողում նրա մակերևույթին

Մենք այսօր ամսի 20-ին անկախության օրվա արթիվ գնացել էինք բարձրունքի հաղթահարման և գնացել էինք «Դավալվասար», որ գտնվում էր Արարատ մարզում Արարատ քաղաքում։ Իրականում այն շատ բաձր չէր և մենք կարողացանք տեղ հասնել ընդհամենը հինգից տաս րոպեում։ Երբ մենք տեղ հասանք այնտեղ կար մի բեսթկա և գեղեցիկ եկեղեցի։ Այնտեղ մենք կտոր փռեցինք և պիկնիկ արեցինք, իսկ հետո գնացինք եկեղեցու մոտ գտնվող քարի վրա և պարկեցինք այնտեղ և երկնքին նայելով սկսեցինք անպեր նմանացնել տարբեր իրերի։ Իսկ հետո մենք մտանք եկեղեցի և սկսեցինք աղոթել, իսկ հետո նստեցինք ավտոբուս և հետ եկանք։

Մեսրոպ Մաշտոց — Տառերի ստեղծում

Presentation 2.pptx