December 20

Երկու ուղիղների զուգահեռության հայտանիշները

1)AB և CD ուղիղները հատվել են MN ուղղով։ Նշեք․

ա)խաչադիր անկյունների երկու զույգ

բ)համապատասխան անկյունների երկու զույգ

գ)միակողմանի անկյունների երկու զույգ

2)Տրված է a||b: Գտեք <2-ը։

180o — 56o = 124o

3)Տրված է a||b, <2-ը երկու անգամ փոքր է <1-ից։ Գտեք <2-ը։

180 / 2 = 90
90 / 2 = 45
90 + 45 = 135
<1 = 135o
<2 = 45o

4)Երկու զուգահեռ ուղիղ հատողով հատելիս միակողմանի անկյունների տարբերությունը 20o է։ Գտեք այդ անկյունները։
180o — 20o = 160o
160o : 2 = 80o
80o + 20o = 100o
80o, 100o

5)Տրված է DE||BC, BD=DE: Գտեք <EBC -ն, եթե <ADE=50o :

BDE = 180o — 50o
BDE = 130o
(180o — 130o) / 2 = 50o / 2 = 25o
BDE BED = 25o
DBE = EBC
EBC = 25o

December 18

Արտավազդ 2-րդը և վերջին Արտաշեսյանները

Բառարան

Լևանտ | Միջերկրածովքի տարածաշրջանի արևելյան հատվածի երկրների ընդհանուր անվանումը

Դաշինք | պաշտոնական համաձայնություն երկու կամ ավելի պետությունների միջև պատերազմի դեպքում փոխադարձ աջակցության վերաբերյալ

Ք. ա. II դարից սկսած՝ միջազգային ասպարեզում գրեթե միաժամանակ հանդես են գալիս Հռոմը, Պարթևստանը և Մեծ Հայքը: Այս պետություններն ավելի ու ավելի վճռական ազդեցութ յուն էին գործում Արևելյան Միջերկրածովքի հելլենիստական պետությունների վրա: Մեծ չափով ուժեղանում է Պարթևական թագավորությունը:

Գրավելով Պարսկաստանը, Ատրպատականը և Միջագետքը՝ պարթևները Արտաշես I-ի կառավարման տարիներից հետո սպառնալիք են դառնում Հայաստանի համար։ Պարթևական թագավորության հետ գրեթե միաժամանակ Արևելքում իր նվաճումներն է սկսում նաև Հանրապետական Հռոմը: Երբ հռոմեական զորքերը նվաճում են Հայաստանին սահմանակից Կապադովկիան, անմիջական սպառնալիք է ստեղծվում նաև Հայաստանի համար: Այսպիսին էր վիճակը, երբ Ք. ա. 95 թ. Մեծ Հայքում գահ է բարձրանում Տիգրան II-ը, որը մինչ այդ պատանդ էր Պարթևական թագավորությունում: Ք. ա. 115 թ. Արտավազդ I արքան պարտություն էր կրել պարթևներից և ստիպված իր զարմիկին պատանդ էր ուղարկել նրանց մոտ:

Հոր՝ Տիգրան I-ի մահից հետո Տիգրան II-ը ստիպված էր որպես փրկագին պարթևներին զիջել հարավ-արևելքից Պարթևստանին սահմանակցող «Յոթանասուն հովիտներ» կոչված տեղանքը: Պարթևների Միհրդատ II արքան օգնում է նրան գահ բարձրանալ:

Մեծ Հայքի ամբողջականության վերականգնումը

Տիգրան II-ը գահ բարձրացավ շատ բարեպատեհ ժամանակահատվածում: Հռոմեական իշխանությունը Փոքր Ասիայում մեծապես խարխլվել էր Պոնտոսի թագավոր Միհրդատ VI Եվպատորի ռազմական արշավանքների պատճառով։ Միհրդատը սպառնում էր հռոմեացիներին ընդհանրապես վտարել Ասիայից: Օգտվելով այս իրավիճակից, իսկ թիկունքում ունենալով պարթևական աջակցությունը՝ Տիգրան արքան առաջին հերթին Ծոփքը վերամիացրեց Մեծ Հայքին: Մի բան, որը չէր հաջողվել նրա նշանավոր պապին՝ Արտաշես I-ին: Ք. ա. 94 թ. Տիգրանի զորքը մտավ Ծոփք և առանց դժվարության գրավեց այն: Այս և հետագա իրադարձությունները թույլ են տալիս ենթադրել, որ Տիգրանն ուներ Հայաստանի ներքին ու արտաքին քաղաքականության մի ծավալուն ծրագիր, որը մտահղացել էր դեռ պատանդ եղած ժամանակ:

Ծոփքի միացումը միջազգային ասպարեզ դուրս գալու առաջին քայլն էր Հայաստանի համար: Հաջորդ քայլը եղավ Հռոմի աճող վտանգի չեզոքացումը Պոնտոսի հետ դաշինք կնքելու միջոցով։ Ք. ա. 94 թ. կնքվեց հայ-պոնտական դաշինքը, ըստ որի՝ Հայաստանը պարտավորվում էր ռազմական աջակցություն ցույց տալ Պոնտոսին ընդդեմ Կապադովկիայի: Նվաճվող քաղաքներն ու հողերը պատկանելու էին Միհրդատին, իսկ շարժական գույքն ու գերիները՝ Տիգրանին: Դաշինքն ամրապնդվեց Տիգրանի և Միհրդատի դստեր՝ Կլեոպատրայի ամուսնությամբ։ Տիգրանը նպատակ ուներ այդ դաշինքով կանխել Հայաստանի արևմտյան սահմաններում Հռոմի տիրապետության հաստատումը։ Թեպետ նա հակադրվում էր հռոմեական շահերին, բայց և Հայաստանի դիրքերն էր ամրապնդում ժամանակի քաղաքական համատեքստում։ Արդյունքում Ք. ա. 93 թ. հայ-պոնտական զորքերը նվաճեցին Կապադովկիան:

Տիգրան Մեծի նվաճումները

Հայ-պոնտական դաշինքին ընդդեմ՝ Ք. ա. 92 թ. կնքվեց հռոմեա-պարթևական ռազմական դաշինքը: Ըստ այս դաշինքի՝ կողմերը համաձայնության էին գալիս Եփրատ գետը համարել սահման Հռոմի և Պարթևստանի միջև: Նոր իրադրության պայմաններում Տիգրան II-ը անցավ հարձակողական քաղաքականության: Ք. ա. 87 թ. հայկական զորքերը հարձակվեցին Պարթևստանի վրա: Նախ հետ գրավեցին Յոթանասուն հովիտները, իսկ ապա գրավեցին Ատրպատականը, նաև Մարաստանը: Պարթևստանի Գոտերձ արքան հաշտություն խնդրեց։ Հաշտությունը կնքվեց Ք. ա. 85 թ.։ Պարթևստանի արքան հրաժարվեց Ատրպատականից և Հյուսիսային Միջագետքից, ինչպես նաև «արքայից արքա» տիտղոսից՝ այդպիսով ընդունելով հայոց թագավորի գերիշխանությունը:

Այնուհետև հայկական զորքերը մեկը մյուսի հետևից գրավեցին Հյուսիսային Միջագետքի երկրները՝ ընդհուպ մոտենալով Եփրատ գետին, հասնելով Սելևկյան թագավորությանը։ Ք. ա. 83 թ. գրավեցին Սելևկյանների մայրաքաղաք Անտիոքը, որը դարձավ Տիգրան Մեծի գլխավոր վարչական կենտրոնը Լևանտում։ Սելևկյաններից նա սեփականեց «աստված», ավելի ճիշտ՝ «աստվածային» տիտղոսը, որը նշված է նրա մետաղադրամների վրա։ Ասորիքի միացումից հետո արքան ձեռնամուխ եղավ Կոմմագենեի, Կիլիկիայի և ապա Փյունիկիայի նվաճմանը: Այսպիսով՝ Տիգրան Մեծի տերության սահմաններն ընդհուպ մոտեցել էին Եգիպտոսի սահմաններին:

Տիգրանակերտը՝ կայսրության մայրաքաղաք

Տիգրան Մեծի ստեղծած աշխարհակալ տերությունն այժմ ձգվում էր Միջերկրական ծովից մինչև Կասպից ծով: Գործող մայրաքաղաքը՝ Արտաշատը, մնացել էր տերության ծայր հյուսիսում և չէր կարող կատարել նորաստեղծ հսկայածավալ կայսրության կենտրոնի դերը: Այդ դերը չէր կարող ստանձնել նաև Անտիոքը, որը դուրս էր բուն հայկական հողերից։ Հույժ անհրաժեշտ էր դարձել նոր մայրաքաղաքի կառուցումը: Եվ ահա Ք. ա. 80-ական թթ. վերջերին սկսվեց նոր մայրաքաղաքի կառուցումը, որն արքայի անունով կոչվեց Տիգրանակերտ: Այն գտնվում էր Աղձնիք նահանգում՝ այն վայրում, որտեղ թագադրվել էր արքայազն Տիգրանը:

Նոր հիմնադրված մայրաքաղաքը բնակեցնելու նպատակով Տիգրան Մեծը հարկադրական մի շարք վերաբնակեցումներ կատարեց Կիլիկիայից, Կապադովկիայից և Միջագետքից։ Մայրաքաղաքում բնակեցվեցին նաև հայ ավագանու շատ ներկայացուցիչներ: Նոր մայրաքաղաքը գտնվում էր Աքեմենյան Արքայական ճանապարհի մոտ և շուտով ձեռք բերեց ռազմավարական և առևտրային առավելություններ՝ որպես միջազգային առևտրի աճող կենտրոն:

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Ներկայացրու։ Ի՞նչ սպառնալիք էին Հայաստանի համար ներկայացնում Պարթևական թագավորությունն ու Հանրապետական Հռոմը մանրամասնել յուրաքանչյուրի համար:
    Պարթևական թագավորություն: Պարթևական թագավորությունը ներկայացնում էր ռազմական և քաղաքական սպառնալիք, քանի որ այն ձգտում էր ընդլայնել իր ազդեցությունը և տարածքները, ինչը կարող էր վտանգել Հայաստանի անկախությունը և տարածքային ամբողջականությունը.
    Հանրապետական Հռոմ: Հռոմը ներկայացնում էր տնտեսական և ռազմական սպառնալիք, քանի որ այն ձգտում էր վերահսկել Մերձավոր Արևելքի առևտրային ուղիները և տարածքները, ինչը կարող էր սահմանափակել Հայաստանի տնտեսական հնարավորությունները և անկախությունը.
  2. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ հնարավորություններ և վտանգներ ստեղծեցին Հայաստանի համար Տիգրան Մեծի ռազմական նվաճումները:
    Հնարավորություններ: Տիգրան Մեծի ռազմական նվաճումները մեծացրեցին Հայաստանի տարածքը և ազդեցությունը տարածաշրջանում, ինչը նպաստեց տնտեսական զարգացմանը և առևտրային ուղիների վերահսկմանը.
    Վտանգներ: Նվաճումները նաև ստեղծեցին նոր թշնամիներ և հակամարտություններ, ինչը կարող էր վտանգել Հայաստանի կայունությունը և անվտանգությունը.
  3. Բացատրի՛ր։ Ինչո՞ւ արքայազն Տիգրանը համաձայնեց իր՝ հայոց գահին հաստատվելու դիմաց պարթևներին զիջել «Յոթանասուն հովիտները»: Արքայազն Տիգրանը համաձայնեց զիջել «Յոթանասուն հովիտները» պարթևներին, որպեսզի ապահովի իր գահակալությունը և ստանա պարթևների աջակցությունը։ Սա ռազմավարական քայլ էր, որը թույլ տվեց նրան ամրապնդել իր դիրքը և հետագայում ընդլայնել իր ազդեցությունը.
  4. Ինչո՞վ էր Հռոմի համար վտանգավոր հայ-պոնտական դաշինքը: Հայ-պոնտական դաշինքը վտանգավոր էր Հռոմի համար, քանի որ այն միավորում էր երկու հզոր պետություններ, որոնք կարող էին միասին դիմակայել Հռոմի ազդեցությանը և ընդլայնմանը տարածաշրջանում.
  5. Որո՞նք էին հայ-պոնտական դաշինքի ընձեռած հնարավորությունները Հայաստանի համար: Արդյո՞ք այն արդարացրեց Տիգրան II-ի հույսերը:
    Հնարավորություններ: Դաշինքը թույլ տվեց Հայաստանին ընդլայնել իր ազդեցությունը և վերահսկել նոր տարածքներ, ինչպես նաև ապահովել տնտեսական և ռազմական աջակցություն Պոնտոսի կողմից.
    Արդարացում: Դաշինքը սկզբում արդարացրեց Տիգրան II-ի հույսերը, սակայն հետագայում Հռոմի հետ հակամարտությունները և ներքին խնդիրները նվազեցրին դաշինքի արդյունավետությունը.
  6. Ինչո՞ւ Տիգրան Մեծը չբավարարվեց Պարթևստանի նվաճմամբ ու արքայից արքայի տիտղոսով և նվաճեց նաև Սելևկյան թագավորությունն ու Լևանտի այլ երկրներ: Տիգրան Մեծը ձգտում էր ստեղծել հզոր և ազդեցիկ կայսրություն, որը կկարողանար դիմակայել արտաքին սպառնալիքներին և ապահովել Հայաստանի տնտեսական և ռազմական հզորությունը։ Սելևկյան թագավորության և Լևանտի այլ երկրների նվաճումը նրան թույլ տվեց ընդլայնել իր ազդեցությունը և վերահսկել կարևոր առևտրային ուղիներ
December 18

Թարգմանական աշխատանք Как я встречал новый год/ինչպես ես անցկացրեցի Նոր տարին

                                                                                                  «По русский»
Новый год в двенадцать часов приходил, а я в это время всегда уже спал. Прошло столько Новых годов! А я ни одного не видел. И мама и тётя Вера встречали его, а я спал. Я всегда засыпал перед Новым годом. А просыпался утром, и мама мне дарила подарки и говорила: «Ну вот, Новый год!» Но я-то знал, что он ночью был. А сейчас его нету.

Я спрашивал маму:

— Ты его встретила?

Мама мне говорила:

— Встретила.

— И ты его видела?

Мама смеялась.

— Конечно, видела!

— И папа видел, и тётя Вера?

Так мне обидно было!

Я представлял себе Новый год в большой шапке-ушанке и в валенках. Как на новогодней открытке. В двенадцать часов он стучится в дверь. И его все встречают. Все обнимаются с ним, хлопают по плечу Новый год и говорят: «Наконец-то приехал!» Он вытаскивает из мешка подарки, всё дарит, кому что надо, и говорит: «Я спешу. Меня ждут в других квартирах». Все провожают его до угла, потом возвращаются и идут спать. Вот так представлял я себе Новый год.

Как старался я не заснуть в Новый год! И каждый раз засыпал где попало. А просыпался всегда в кровати. И рядом были подарки.

Мой брат раньше меня встретил Новый год. Несмотря на то, что он младше меня. Он вот что сделал. Чтоб не заснуть, он залез под стол. Сначала он там, конечно, заснул, а когда все сели за стол, стало шумно. И он моментально проснулся. И вы знаете, что он сказал мне? Он мне сказал:

— Его не было.

— Как так не было?! — сказал я.

— Очень просто.

— А ты там не спал под столом? — спросил я.

— Вот ещё! — говорит Котька. — Бой часов был, это верно. А Нового года не было. Как только все стали кричать: «С Новым годом!» — я вылез.

— Кого же тогда вы встречали?

— Новый год, — говорит Котька.

— Как же так вы его встречали? Разве так в жизни бывает? Если ты, например, меня встречаешь, то ты видишь, что ты меня встречаешь. А то как же ты меня встречаешь, если ты меня не встречаешь?

— Сам увидишь, — говорит Котька. — На будущий год увидишь. Никакого там Нового года не будет. Бой часов будет. А Нового года не будет.

— Наверно, ты спал под столом, — говорю, — и сквозь сон слышал бой часов. А Нового года не видел.

— Я не спал, — говорит Котька.

— Значит, спал, — говорю, — раз не видел.

— Ты сам спал, — говорит Котька.

— Я-то спал, — говорю, — но ты тоже спал. Только я спал в кровати, а ты — под столом. Лучше бы ты уж спал в кровати.

— Я не спал, — говорит Котька.

— Почему же тогда ты его не видел?

— Его не было, — говорит Котька.

— Ты просто спал, — говорю, — вот и всё!

На этом наш спор закончился.

Он обиделся и ушёл. И хотя он на меня обиделся, всё равно я думал, что он там спал и не видел Нового года с подарками.

Вот так я себе представлял Новый год, когда был совсем ещё маленький.

                                                                                          «Հայերեն»
Նոր տարին գալիս էր ժամը 12-ին, իսկ ես այդ ժամանակ միշտ քնած էի։ Անծավ այնքան նոր տարիներ, իսկ ես չեի տեսել ոչ մեկը։ Մայրիկս և մորքույրը Վեռան նշում են այն, իսկ ես քնած էի։ Ես միշտ քնում էի նոր տարվանից առաջ։ Ես արթնանում էի առավոտյան և մայրիկը նվիրում էր ինձ նվերներ և ասում «ահա և նոր տարին» բայց ես գիտեի, որ նա գիշերը կար։ Իսկ հիմա նա չկա։

Ես հարցրեցի մորս. -Դուք հանդիպե՞լ եք նրան: Մայրիկն ինձ ասաց. – Մ. -Իսկ դու տեսե՞լ ես նրան: Մայրիկը ծիծաղեց. -Իհարկե տեսավ: – Հայրիկը տեսե՞լ է, իսկ Վերա մորաքույրը: Ես այնքան վիրավորված էի:

Ես մայրիկիս հարցրի․

-Դուք հանդիպե՞լ եք նրան:

Մայրիկն ինձ ասաց.

-Ես հանդիպեցի քեզ:

-Իսկ դու տեսե՞լ ես նրան:

Մայրիկը ծիծաղեց.

-Իհարկե տեսա!

«Եվ հայրիկը տեսավ դա, և մորաքույր Վերան»:

Ես այնքան վիրավորված էի:

Ես պատկերացնում էի Նոր տարին ականջակալով մեծ գլխարկով և ֆետրյա կոշիկներով: Ինչպես Ամանորի բացիկի վրա: Ժամը տասներկուսին դուռը թակում է։ Եվ բոլորը ողջունում են նրան: Բոլորը գրկում են նրան, թփթփացնում նրա ուսին Նոր տարվա համար և ասում. «Վերջապես եկավ»: Նա պարկից նվերներ է հանում, ամեն ինչ տալիս է նրան, ում ինչ պետք է, և ասում. «Ես շտապում եմ։ Ինձ այլ բնակարաններում են սպասում»։ Բոլորը նրան ուղեկցում են դեպի անկյուն, հետո վերադառնում ու գնում քնելու։ Ահա թե ինչպես էի պատկերացնում Նոր տարին.

Որքա՜ն ջանում էի չքնել Ամանորին։ Եվ ամեն անգամ, երբ ես ցանկացած տեղ քնում էի: Եվ նա միշտ արթնանում էր անկողնում: Իսկ մոտակայքում նվերներ կային։

Եղբայրս ինձանից առաջ տոնել է Նոր տարին։ Չնայած այն հանգամանքին, որ նա ինձնից փոքր է։ Ահա թե ինչ է նա արել։ Որպեսզի չքնի, նա սողաց սեղանի տակ։ Սկզբում, իհարկե, այնտեղ քնեց, իսկ երբ բոլորը նստեցին սեղանի շուրջ, աղմկեց։ Եվ նա անմիջապես արթնացավ: Իսկ դուք գիտե՞ք, թե նա ինչ ասաց ինձ։ Նա ինձ ասաց.

-Նա այնտեղ չէր:

-Ինչպե՞ս չեղավ։ — Ես ասացի.

-Շատ պարզ:

«Այնտեղ սեղանի տակ չե՞ք քնել»։ -Հարցրի ես։

— Ահա ավելին: — ասում է Կոտկան։ — Ժամացույցը հարվածեց, դա ճիշտ է: Իսկ Նոր տարի չկար։ Հենց բոլորը սկսեցին բղավել. «Շնորհավոր Նոր տարի»: -Դուրս եկա:

-Այդ ժամանակ ո՞ւմ հետ հանդիպեցիք:

«Նոր տարի», — ասում է Կոտկան:

-Ինչպե՞ս եք ծանոթացել նրա հետ: Սա պատահո՞ւմ է կյանքում: Եթե ​​դու, օրինակ, հանդիպում ես ինձ, ուրեմն տեսնում ես, որ հանդիպում ես ինձ։ Ինչպե՞ս կարող ես հանդիպել ինձ, եթե չես հանդիպում:

«Դուք ինքներդ կտեսնեք», — ասում է Կոտկան: -Կտեսնեք հաջորդ տարի: Այնտեղ Նոր տարի չի լինի։ Ժամացույցը կխփի։ Եվ Նոր տարի չի լինի:

«Դուք հավանաբար սեղանի տակ էիք քնում,- ասում եմ ես,- և քնի մեջ լսեցիք, թե ինչպես է ժամացույցը հարվածում»: Բայց ես չտեսա Նոր տարին:

«Ես չեմ քնել», — ասում է Կոտկան:

«Ուրեմն ես քնած էի,- ասում եմ ես,-քանի որ քեզ չտեսա»:

«Դու ինքդ քնած էիր», — ասում է Կոտկան:

«Ես քնած էի,- ասում եմ,- բայց դու էլ էիր քնում»: Միայն ես էի քնում անկողնում, իսկ դու՝ սեղանի տակ։ Ավելի լավ կլիներ անկողնում քնեիր։

«Ես չեմ քնել», — ասում է Կոտկան:

-Ինչու՞ այն ժամանակ չտեսար նրան:

«Նա այնտեղ չէր», — ասում է Կոտկան:

«Դու պարզապես քնած էիր», — ասում եմ ես, — այսքանը:

Այստեղ ավարտվեց մեր վեճը։

Նա վիրավորվեց ու հեռացավ։ Ու թեև նա վիրավորված էր ինձնից, բայց ես դեռ մտածում էի, որ նա քնել է այնտեղ և Նոր տարին նվերներով չի տեսել։

Ահա թե ինչպես էի պատկերացնում Նոր տարին, երբ շատ փոքր էի.

 

December 18

Դեկտեմբերի ինքնաստուգում աշխարհագրությունից

1. Աշխարհի մեծաքանակ ժողովուրդներից չեն. 
1) չինացիները և բրազիլացիները
2) հինդուստանցիները և բենգալացիները
3) հայերը և վրացիները 
4) ճապոնացիները և մեքսիկացիները 

2. Աշխարհի առավել խիտ բնակեցված տարածաշրջաններից չէ. 
1) Արևելյան Աֆրիկան 
2) Արևելյան Ասիան 
3) Հարավային Ասիան 
4) Արևմտյան Եվրոպա

3. Բնակչության առավել համաչափ տեղաբաշխում է նկատվում. 
1) Ավստրալիայում և Չինաստանում 
2) Մոլդովայում և Դանիայում
3) Ռուսաստանում և Կանադայում
4) Բրազիլիայում և Եգիպտոսում 

4. Ո՞ր պնդումն է սխալ. 
1) Լեռնահանքային արդյունաբերության և էքստենսիվ գյուղատնտեսության տա- 
րածման շրջաններում բնակչության խտությունը փոքր է: 
2) Քաղաքակրթության հնագույն օջախներն ավելի խիտ են բնակեցված: 
3) Որոշ տարածքներում բնակչության մեծ խտությունը կարող է պայմանավոր- 
ված լինել բնակչության բարձր բնական աճով և ներգաղթով: 
4) Լեռնային շրջաններն աչքի են ընկնում բնակչության խտության բարձր ցու- 
ցանիշով:

5. Ո՞րն է ճիշտ բնութագրում «ժողովրդագրական ճգնաժամը». 
1) բնակչության թվի աճը մահացության կրճատման հետևանքով 
2) բնակչության թվի կայուն նվազումը նեղացված վերարտադրության պայմաններում 
3) բնակչության թվի կայուն աճը ընդլայնված վերարտադրության պայմաններում 
4) բնակչության թվի կայունացումը պարզ վերարտադրության պայմաններում

6. Բնակչության տարիքային կառուցվածքում երեխաների բաժինն ամենամեծն է. 
1) Եվրոպայում
2) Ավստրալիայում
3) Հյուսիսային Ամերիկայում
4) Աֆրիկայում

7. Բնակչության աշխատունակ մասը, աշխատող մեծահասակներն ու երեխաները, որոնք իրենց ֆիզիկական կարողություններով, գիտելիքներով և փորձով կարող են աշխատել տնտեսության որևէ բնագավառում, կոչվում է.
1) ժողովուրդ 
2) ռասա 
3) աշխատանքային ռեսուրս 
4) տնտեսապես ակտիվ բնակչություն 

8. «Ժողովուրդ — ռասա» զույգերից ընտրել սխալը. 
1) պարսիկներ — եվրոպեոիդ 
2) արաբներ — նեգրոիդ 
3) շվեդներ — եվրոպեոիդ
4) սենեգալցիներ — նեգրոիդ

9. Նշել բնական, պայմանների և բնական ռեսուրսների 5 ական օրինակ։
Բնական ռեսուրսներից են փայտը, ջուրը, քարը, ածուխը և փայտածուխը։ Իսկ բնական պայմաներից են կլիմա, ռելեյեֆ, հողային ծածկ, գետային ցանց։

10. Ի՞նչ նշանակություն ունի հողային և ջրային ռեսուրսները:
Հողային ռեսուրսների ամենաշատը օգտագործվում են գյուղերում կամ ագարակներում բանջարեղեն կամ մրգերի աճը մատակարելու համար։ Ջուր օգտագործում են խմելու և հողը ջրելու համար և այդ երկու ռեսուրսները մեզ շատ պետք են։

December 16

Առաջին ուսումնական շրջանի ամփոփում․ հաշվետու պատում

Գրի՛ր հաշվետվություն, թե ինչ աշխատանքներ ես կատարել տարվա ընթացքում: Ի՞նչ ես սովորել, ի՞նչ նախագծերի ու ճամփորդությունների ես մասնակցել, ի՞նչ գրքեր ես կարդացել, ի՞նչ ձեռքբերումներ և դժվարություններ ես ունեցել և այլն:

Մենք այս ուսումնական շրջանի ժամանակ կատարել ենք քերականությունից տարբեր առաջադրանքներ և սովորել գոյականի թիվը։ Կատարալ ենք թարգմանական երկու աշխատանք և գրել ենք տարբեր շարադրություներ օրինակ «Կյանքը ձմռանը» կամ «Երազելով վաղվա օրվա մասին»։ Ես նաև մասնակցել եմ տարբեր ճամփորդություների օրինակ գրատպության թանգարան և եռորրա գյումրի։ Այս տարվա ընթացքում ես կարդացել եմ շատ գրքեր օրինակ «Նարնայի քրոնիկոնը», «խորհրդավոր այգին» և «բալզակ մի շան պատմությունը»։ 

December 16

Դեկտեմբեր ամսվա ամփոփում կենսաբանությունից

1․ Նեկայացնել ծաղկավոր բույսերի բազմացումը։
Ծաղկավոր բույսերը բազմանում են սեռական և անսեռ եղանակներով։ Անսեռ բազմացում տեղի է ունենում այսպես քամին փչում է և տանում փոշեհատիկները ուրիշ ծաղկի վրա այդպիսով փոշոտելով այն։ Իսկ սեռականի ժամանակ մեղուն նստում է ծաղիկի վրա և փոշոտում այն։

2․ Ներկայացնել ինքնափոշոտում և խաչաձև փոշոտում։
Ինքնափոշոտումը կարող են անել միայն երկսեռ ծաղիկները, իսկ տեղի է ունենում այն երբ քամին քշում է փոշեհատիկը առէջից վարսանդի մեջ։ Խաչաձև փոշոտման ժամանակ փոշեհատիկը մի ծաղկից տեղափոխվում է մեկ այլ ծաղկի վարսանդի վրա կամ կենդանիների կամ քամու շնորհիվ։

3․ Ինչ է ֆոտոսինթեզը։
Ֆոտոսինթեզը դա այն է երբ բույսերը շնչում են ածխաթթու գազ և վարածում այն թթվածինի։

4․ ֆոտոսինթեզի դերը մարդու կյանքում։
ֆոտոսինթեզի դերը մարդու կյանքում նրանում է, որ եթե չլիներ ֆոտոսինթեզ մենք չեին կարողանա շնչել որովհետև չեր լինի թթվածին։

5․ Հողաթափիկ ինֆուզորյաի կառուցվածքը և բազմացումը։
Հողաթափիկ ինֆուզորյան ունի երկու կորիզ մեծ և փոքր, որոնց շնորհիվ նա բազմանում է։ Նրանք բազմանում են սեռական և անսեռ եղանակներով։ Սեռականի ժամանակ երկու ինֆուզորյա մոտենում են իրար և կիսվում այդ կորզիների միջի նյութերով, իսկ անսեռի ժամանակ Հողաթափիկ ինֆուզորյա իր մեջի կորիզը կիսում է երկու մասի, որը հետո դառնում է նոր ինֆուզորյա։

6․ Դեկտեմբեր ամսվա բլոգային աշխատանքներ։
Դեկտեմբեր ամսվա ընթացքում մենք կատարել ենք երեք աշխատանք։

1․Ծածկասերմ բույսերի բազմացումը


2․ Սննդառությունը տարատեսակ կենդանի օրգանիզմներում


3․ Հողաթափիկ ինֆուզորիայի կառուցվածքը և բազմացումը

December 15

Հողաթափիկ ինֆուզորիայի կառուցվածքը և բազմացումը

Թարթիչավորների տիպ
Աղտոտ և օրգանական մնացորդներով հարուստ ջրամբարներում բնակվում են թարթիչավոր նախակենդանիները: Թարթիչավորներն ապրում են արմատամտրակավորների հետ նույն կենսամիջավայրում և, ի տարբերություն նրանց, ունեն գիշատիչ ձևեր: Հայտնի է ինֆուզորիաների կամ թարթիչավորների ավելի քան 7000 տեսակային ներկայացուցիչ:
Թարթիչավորների կամ ինֆուզորիաների տիպի ակնառու ներկայացուցիչն է հողաթափիկ ինֆուզորիան: Այն 0,10,3 մմ երկարությամբ, արտաքինից հողաթափիկի տեսք ունեցող նախակենդանի է:
l.jpg
Հողաթափիկ ինֆուզորիան ունի ցիտոպլազմայի արտաքին խիտ շերտ, որն ապահովում է նրա մարմնի հստակ ձևը: Նա արտաքինից պատված է բազմաթիվ թարթիչներով, որոնց օգնությամբ շարժվում է՝ պտտվելով բջջի առանցքի շուրջ: Հողաթափիկ ինֆուզորիան ցիտոպլազմայի արտաքին շերտում ունի նաև փոքր շշիկներ հիշեցնող կազմավորումներ, որոնք կիրառվում են պաշտպանվելիս կամ հարձակվելիս:
Ուշադրություն
Այսպիսով նկատում ենք, որ թարթիչավորները, ի տարբերություն արմատամտրակավորների, ունեն ավելի բարձր զարգացում և մեկ աստիճան բարձր են կյանքի պատմական զարգացման սանդղակում:
1276811.gif
Սննդառությունը: Հողաթափիկ ինֆուզորիայի բջջի առջևի մասում առկա է երկայնական ակոս, որի մոտակա թարթիչները համեմատաբար ավելի երկարավուն են: Ակոսը նեղանալով՝ վերածվում է նախակենդանու կեղծ բերանի, որին էլ հաջորդում է ցիտոպլազմայի մեջ խորասուզված բջջակլանը:
Ուշադրություն
Այսպիսով նկատում ենք, որ հողաթափիկ ինֆուզորիայի մոտ կատարվում է բջջի մասերի առաջնային տարբերակում և մասնագիտացում, որը կարևոր առաջընթաց է:
Մտրակների շարժմամբ սնունդը բերանով և կլանով անցնում է ցիտոպլազմա, որի շուրջ ձևավորվում է մարսողական վակուոլը: Մարսողական վակուոլը 1 ժամվա ընթացքում լրիվ շրջապտույտ է կատարում բջջով, որի ընթացքում սնունդը մարսվում է և յուրացվում:
Ի տարբերություն արմատամտրակավորների՝ հողաթափիկ ինֆուզորիան ունի հատուկ արտազատական անցք, որով կատարվում է սննդի չմարսված մնացորդների հեռացումը:
Հողաթափիկ ինֆուզորիան ունի քիմիական զգացողություն, որով տարբերակում է սննդանյութերը անպիտան և վնասակար գոյացություններից:
0.png
Շնչառությունը և արտաթորությունը: Շնչառությունը կատարվում է բոլոր նախակենդանիների նման՝ մարմնի ողջ մակերեսով: Արտաթորությունը համարժեք է մտրակավորներին՝ կազմված կծկողական վակուոլներից և դրանց շրջապատող աստղաձև հավաքող խողովակներից:
7.jpg
Գրգռականությունը: Ինֆուզորիաներն, ի տարբերություն այլ նախակենդանիների, օժտված են զարգացած գրգռականությամբ:
Նրանք ունակ են տարբերակել արտաքին միջավայրի գրգռիչները և դրսևորել որոշակի պատասխան ռեակցիա: Պատասխան ռեակցիան հիմնականում դրսևորվում է շարժման տեսքով:
Ինֆուզորիաները աղի ջրի կաթիլից տեղափոխվում են դեպի մաքուր ջրային միջավայր, որը կոչվում է բացասական տաքսիս: Եթե հարևան ջրի կաթիլում ավելացվեն ջրիմուռներ, ապա ինֆուզորիաները կանցնեն դեպի այդ կողմ. այս երևույթն էլ կոչվում է դրական տաքսիս:
Տաքսիսը օրգանիզմի պատասխան ռեակցիայով ուղեկցվող գրգռականության պարզագույն դրսևորումն է:
0-11.png
  
Բազմացումը: Հողաթափիկ ինֆուզորիան ունի երկու կորիզ, որոնցից մեծը կարգավորում է կենսագործունեությունը, իսկ փոքրը մասնակցում է սեռական գործընթացին: Հողաթափիկ ինֆուզորիան բազմանում է և՛ անսեռ, և՛ սեռական եղանակով:
Այսպիսով, թարթիչավորների մոտ առաջին անգամ դրսևորվում է սեռական գործընթաց:
Անսեռ բազմացումը նույնական է բոլոր միաբջիջ կենդանիներին. բարենպաստ պայմաններում կատարվում է բջջի լայնական կիսում:
Անբարենպաստ պայմաններում երկու ինֆուզորիա մոտենում են միմյանց, և փոքր կորիզը բաժանվում է երկու մասի: Ինֆուզորիաների բերանային անցքով կատարվում է կորիզանյութի ժառանգական տեղեկատվության փոխանակություն: Այս երևույթը կոչվում է կոնյուգացիա:
infozor.jpg
Ուշադրություն
Հողաթափիկ ինֆուզորիայի և բազմաբջիջ ջրիմուռ սպիրոգիրայի մոտ դիտվող կոնյուգացիան կենսաբանական իմաստով նույնական է:
Կոնյուգացիայի նշանակությունն այն է, որ կորիզանյութի փոխանակության հաշվին մեծանում է օրգանիզմի հարմարվողականությունը միջավայրի փոփոխվող պայմաններում:

1.Ի՞նչ հատկանիշով է ինֆուզորիան տարբերվում մյուս միաբջիջ կենդանիներից:
Ինֆուզորիան տարբերվում մյուս միաբջիջ կենդանիներից նրանով, որ բազմանում է սեռական եղանակով։

2.Ինչպե՞ս է բազմանում հողաթափիկ ինֆուզորիան:
Հողաթափիկ ինֆուզորիան բազմանում է երկու եղանակով սեռական և անսեռ։ Անսեռի ժամանակ նա կիսում էր իր կորիզը։ Սեռականի ժամանակ նա կիսում էր իր կորիզը ուրիշ հողաթափիկ ինֆուզորիայի հետ։

December 13

Հարցեր և առաջադրանքներ ինքնաստուգման համար

1․Ո՞ր տարրերն են կոչվում, ա) մետաղական, բ) ոչ մետաղական:
Մետաղական կոչում են այն տարրերը, որոնց մեջ ինչ, որ չափով կա մետաղ իսկ ոչ մետաղները չունեն։

2․Ինչպե՞ս են փոխվում տարրերի հատկությունները ա) խմբերում, բ) պարբերություններում:
Խմբերում ուժեղանում է ձախից աջ, իսկ պարբերություններում թուլանում։

3 . Համեմատի՛ր և հիմնավորի՛ր ա) նատրիում և կալիում, բ) նատրիում և մագնեզիում տարրերի մետաղական հատկություններն ըստ ՊՀ–ում զբաղեցրած դիրքի:
Նատրիում Կալիում, որովհետև նատրիում տարրը գտնվում է 3-րդ պարբերությունում, իսկ Կալիում տարրը 4-րդ պարբերությունում։ Իսկ բ-ում՝ նատրիում մագնեզիում, որովհետև մագնեզիում տարրը գտնվում է ավելի աջ, քան Նատրիում տարրը։

4.Տրված եռյակներում ներկայացված տարրերը դասավորի՛ր ըստ ոչ զբաղեցրած դիրքի: մետաղական հատկությունների աճի.
ա) ածխածին, ազոտ, թթվածին.
բ) ֆոսֆոր, ծծումբ, քլոր.
գ) ֆտոր, քլոր, բրոմ.
դ) թթվածին, ծծումբ, սելեն:

5.ՊՀ-ից օգտվելով՝ ներկայացրո՛ւ 5-ական մետաղական և ոչ մետաղական տարրերի նշաններ:

                                            Մետաղական
Պղինձ(Cu), Ցինկ(Zn), Տիտան(Ti), Քրոմ(Cr), Ոսկի(Au)

Ոչ մետաղական
Ազոտ(N), թթվածին(O), բրոմ(Br), Յոդ(I), Քլոր(Ci)

6.Ո՞ր բանաձևով է որոշվում տարրի իրական զանգվածը:
Ar(Li) = 7 ∙ 1,66

7.Հաշվի՛ր պարբերական համակարգի 17–րդ տարրի ատոմի զանգվածային թիվը, եթե ատոմում նեյտրոնների թիվը երեքով մեծ է էլեկտրոնների թվից:
17 + 20 = 37

8.Առօրյայից գիտես՝ նյութը որով պայմանավորված է լողավազանների սուր հոտը, և նյութը, որն օգտագործվում է որպես սննդային հավելում, պարունակում է նույն տարրի ատոմը: Ո՞րն է այդ տարրի Ar-ը:
Այդ նյութը քլորն է։ Քլորի ատոմի ատոմային զանգվածը կազմում է 35.5։

9.Խաչբառ «Քիմիայի հիմնական հասկացություններ» թեմայի վերաբերյալ

  1. Լուսասինթեզի արդյունքում ստացվող գազային նյութին համանուն քիմիական տարրի հայերեն անվանումը:
  1. Քիմիական տարրերի ՊՀ-ն ստեղծողի ազգանունը:
  2. ՊՀ-ում տարրի կարգաթիվը որոշող ներատոմային մասնիկների անվանումը՝ եզակի թվով:
  3. Ամենափոքր բացասական լիցք ունեցող տարրական մասնիկը:
  4. Մագնեզիում, նատրիում, ալյումին եռյակում առավել ուժեղ մետաղը:
  5. Ատոմի մոլորակային մոդելի հեղինակի ազգանունը:
  6. Պրոտոնի զանգվածին հավասար զանգված ունեցող ներատոմային մասնիկ:
  7. Ածխածնի ատոմի զանգվածի 1/12 մասին համապատասխանող հապավման վերջին բառը:
  8. 10–րդ դարի հայոց թագավոր Աշոտ Բ……
  9. Միջուկում մեկ պրոտոն պարունակող տարրի անկայուն իզոտոպի անվանումը:
  10. ՊՀ ամենաստորին, չհամարակալված «նկուղային հարկում ապրող» տարրերի ընդհանրական անվանումը:
  11. Թանկարժեք բնական քարին (ադամանդ, շողակն) համապատասխանող քիմիական տարրի նշանի արտասանությունը:
  12. «Երևան» կինոընկերության արտադրության «Հարսնացուն հյուսիսից» ֆիլմում Արուսի հայտնի «ոսկի՜ ա, ոսկի՜» բացականչությանը համապատասխան տարրի խմբի համարը` հայերեն տառերով:
December 13

Պատմության նաղագիծ Նորվեգյա

1. Առաջին մաս Մհեր Դանելյան
Աշխարհի ամենաերկար ճանապարհային թունելը գտնվում է Նորվեգիայում

Զարմանալի 15 մղոն (24,5 կմ) երկարությամբ Լաերդալ թունելը ամենաերկարն է աշխարհում։ Թունելի կառուցումն արժեցել է 1 միլիարդ նոկ (մոտ 110 միլիոն ԱՄՆ դոլար) և միացնում է Լաերդալ և Օռլանդ փոքր համայնքները: Դրա դիզայնը հիանում է ամբողջ աշխարհում, քանի որ այն ներառում է առանձնահատկություններ, որոնք օգնում են հաղթահարել վարորդների հոգեկան սթրեսը:Յուրաքանչյուր 6 կմ-ի վրա ճանապարհի հատվածներ բաժանող քարանձավ կա։ Լուսավորությունը փոխվում է ամբողջ թունելում և քարանձավներում՝ ընդհատելու առօրյան և ապահովելու բազմազան տեսարաններ:

2․ Երկրորդ մաս Արթուր Եղինայն
Նորվեգիայում ապրում է գրեթե 5,5 միլիոն մարդ (01.01.2024 թ.դրությամբ): Բնակչության մոտ 75 տոկոսը բնակվում է ափին։ Բնակչության կեսը բնակվում է Արևելյան Նորվեգիայում։

3․ Երորրդ մաս Դավիթ Աբրահամյան
Աշխարհի ամենահեռավոր կղզին Նորվեգիայի տարածքն է

Բայց դուք կարող եք զարմանալ, երբ իմանաք, որ դա հյուսիսում չէ: Իրականում նա աշխարհի այն կողմում է։ 1929 թվականից կառավարվում է Նորվեգիայի կողմից՝ Ատլանտյան օվկիանոսի հարավում գտնվող Բուվե կղզին Երկիր մոլորակի ամենահեռավոր կղզին է:
Այն գտնվում է Անտարկտիդայի առափնյա գծից մոտավորապես 1700 կմ հյուսիս և Հարավային Աֆրիկայի ափից 2600 կմ հեռավորության վրա։ Ամենամոտ բնակեցված երկիրը Տրիստան դա Կունյա բրիտանական անդրծովյան տարածքն է՝ ավելի քան 2000 կմ հեռավորության վրա։Տրիստանը նաև չափազանց հեռավոր վայր է, առանց օդանավակայանի:

4․ Չորորրդ մաս Դանիյել Ստեփանյան
Նորվեգիան Ճապոնիա է ներմուծել սաղմոնով սուշի Թեև սուշին ամբողջովին ճապոնական հայտնագործություն է, միայն 1980-ականներին նորվեգական պատվիրակության կողմից առաջարկվել է, որ նրանք սաղմոն օգտագործել են ճաշատեսակի մեջ:
Չնայած երկրների միջև եղած հեռավորությանը, Ճապոնիան թվում էր նորվեգական ծովամթերքի բնական վայր: Ճապոնիայի ձկան պաշարները տուժում էին գերձկնորսությունից, սակայն սպառողների պահանջարկը մեծ էր:


5․ Հինգրորդ մաս Գոռ Պոտրոսյան
ՄԱԿ-ի առաջին գլխավոր քարտուղարը նորվեգացի էր

Փաստորեն, Նորվեգիան ՄԱԿ-ի հիմնադիր անդամ էր դեռևս 1945 թվականին, երբ Սան Ֆրանցիսկոյում հավաքվեցին 50 երկրների 850 պատվիրակներ: Այս պատվիրակները քննարկել են Չինաստանի, Խորհրդային Միության, Մեծ Բրիտանիայի և Միացյալ Նահանգների ներկայացուցիչների կողմից նախորդ տարվա օգոստոս-հոկտեմբեր ամիսների ընթացքում մշակված առաջարկները։


6․ Վեցերորդ մաս Մարկ Խաչատրյան
Նորվեգիան դժոխքի ծննդավայրն է Այո, իսկապես! Հազարից ավելի նորվեգացիներ կարող են ասել, որ ապրում են դժոխքում: Փոքրիկ գյուղը գտնվում է Տրոնհեյմի միջազգային օդանավակայանից քայլելու և նույնիսկ ունի իր երկաթուղային կայարանը:
Երկաթուղային կայարանը ինքնին զբոսաշրջային գրավչություն է: Մի քանի անգամ նկատեցի, թե ինչպես են զբոսաշրջիկները լուսանկարվում կայարանի ցուցանակի դիմաց։ Բայց դժոխքում ավելին կա, քան պարզապես նրա անունը: